گروه زبان­­های باستانی ایران

معرفی گروه

زبان‌های ایرانی یکی از شاخه‌های زبان‌های هندوایرانی و آن خود برگرفته از خانواد‌ۀ بزرگ زبان‌های هندواروپایی است و بیشتر در کشورها و مناطق ایران، افغانستان، تاجیکستان، باختر پاکستان، کردستان ترکیه، کردستان عراق و بخش‌هایی از آسیای میانه و قفقاز رواج دارد. زبان‌های ایرانی به سه دسته تقسیم می‌شود:

1. زبان‌های ایرانی باستان؛ 2. زبان‌های ایرانی میانه و 3. زبان‌های ایرانی نو.

چهار زبان از زبان‌های ایرانی باستان شناخته شده‌ و عمدتاً متعلق به 1000 ق.م. تا 331 م. است: زبان مادی، سکایی، اوستایی و فارسی باستان.‌ اطلاعات ما از زبان مادی و سکایی بسیار اندک است. ظاهراً زبان مادها در غرب ایران و منطقه‌ی فرمانروایی ماد رایج بوده و زبان سکاها در شمال گسترۀ مرزهای چین تا دریای سیاه را شامل می‌شده و اکثراً پار‌ت‌ها و سغدی‌ها آن را به‌کار می‌برده‌اند. از این دو زبان فقط کلمات و عباراتی در آثار دیگر زبان‌ها برجای مانده‌ است. اما از زبان‌های اوستایی و فارسی‌باستان اسناد و مکتوبات بسیار در دست است. زبان اوستایی احتمالاً گویش مردم اطراف دریاچۀ هامون سیستان بوده و زردشت گاهان را که قدیمی‌ترین بخش اوستا است به این زبان نوشته‌است. اما، فارسی‌باستان زبان اصلی هخامنشیان بوده‌است. نخستین شواهد نوشتاری از این زبان سنگ‌نبشتۀ بیستون است که تاریخ آن به قرن ششم پیش از میلاد برمی‌گردد. در همین زمان، زبان‌های دیگر ایرانی باستان نیز وجود داشته که پا‌به‌پای چهار زبان مهم دوران باستان مراحل تکاملی را ‌‌پیموده‌اند؛ مانند زبان‌های بلخی، سغدی، زبان پارتی و خوارزمی. اما، زبان‌های ایرانی میانه، که تاریخی حدود 331 ق.م تا 867 م (254 هـ‌ق) را دربرمی‌گیرند، به دو گروه تقسیم می‌شوند: گروه ایرانی میانۀ غربی، شامل پارتی (یا پهلوی اشکانی) و پارسی میانه یا (پهلوی) و گروه ایرانی میاۀ شرقی، شامل سغدی، سکایی (یا ختنی)، خوارزمی و باختری (یا بلخی). زبان‌های ایرانی نو نیز از سدۀ سوم هجری تا کنون رایج‌اند و شامل زبان‌های فارسی، کردی، بلوچی، آسی و پشتو است. سه زبان از زبان‌های ایرانی به عنوان زبان رسمی هم‌ اکنون در چهار کشور استفاده می‌شود. این زبان‌ها عبارت‌ اند از: فارسی در ایران، افغانستان و تاجیکستان؛ پشتو در افغانستان و کردی در عراق.

معرفی رشته­:

این رشته نخست در سال 1343 در دانشگاه تهران به همّت دکتر محمد مقدم و پس از آن در دانشگاه‌های شیراز و تبریز بنیان شد. اکنون بسیاری دیگر از دانشگاه‌های دولتی و آزاد به‌طور گسترده در مقطع کارشناسی ارشد دانشجو می‌پذیرند. هدف اصلی این رشته آشنایی دانشجویان با زبان‌های ایرانی باستان و ایرانی میانه است. در کنار آموختن زبان‌های ایرانی باستان، عمده مباحث آموزشی در این رشته مربوط به تاریخ زبان فارسی و دستور تاریخی زبان‌فارسی و شناخت و بررسی گویش‌های ایرانی است. از آنجا که زبان، دین و فرهنگ مقوله‌هایی در هم تنیده‌اند، مطالعۀ دین‌های ایرانی پیش از اسلام، مخصوصاً دین‌های زردشتی و مانوی، و حتی دین‌های یونانی و هندی اهمیت زیادی دارد.

  محمد مقدم، ابراهیم پورداوود، صادق کیا، پرویز ناتل خانلری، یحیی ماهیار نوابی، شارپ، فِرای و هومباخ از استادان صاحب‌نام این رشته‌اند. بعدها کسانی چون مهرداد بهار‌، احمد تفضلی‌، محسن ابوالقاسمی‌،  بهمن سرکاراتی‌، بدرالزمان قریب‌، محمود طاووسی  محمدتقی راشدمحصل، مهشید میرفخرایی و ژاله آموزگار در این حوزه درخشیدند.

شرایط تحصیل:

- آشنایی با فرهنگ، تاریخ، تمدن، ادیان، ادبیات و زبان‌های ایران باستان؛

- آشنایی با زبان‌های انگلیسی، آلمانی و فرانسه.

پایان‌نامه: 

با توجه به تعدد موضوعات مرتبط با  زبان‌های باستانی ایرانی، دانشجویان می‌­توانند از نیم‌سال دوم موضوعات مورد علاقه خود را به اساتید گروه ارائه دهند.

آیندۀ شغلی:

فارغ‌التحصیلان می‌توانند به شکل مختلف وارد بازار کار شوند:

فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد می‌توانند به‌عنوان ویراستار، مترجم یا مؤلف با نشریات یا انتشارات دولتی و خصوصی همکاری کنند. به‌علاوه، دانش‌آموختگان می‌توانند درس‌های مرتبط با رشته‌های زبان‌شناسی، ادبیات‌فارسی، زبان انگلیسی، پژوهش هنر، گردشگری، ادبیات فارسی و تاریخ و باستان‌شناسی را در آموزشگاه‌ها، مدارس یا دانشگاه‌ها تدریس کنند. به شرط علاقه، بسیاری از آن‌ها می توانند به‌عنوان راهنمای گردشگری فعالیت کنند.
فارغ التحصیلان دکتری عمدتاً به‌عنوان پژوهشگر یا مدرس جذب دستگاه‌های دولتی (دانشگاه‌ها، سازمان میراث فرهنگی، فرهنگستان، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه‌ی جهان اسلام، بنیاد ایرانشناسی و دپارتمان‌های امور فرهنگی در سازمان‌های مختلف مانند شهرداری‌ها و پژوهشکده‌ها و غیره‌) می‌شوند و می‌توانند در مراکز آموزشی و پژوهشی به تدریس زبان‌های ایرانی میانه و ایرانی باستان یا پژوهش در زمینه‌ی ادیان، مذاهب و فلسفه‌ی ایرانی بپردازند. خواندن کتیبه‌ها و اسناد از مهارت‌های دانش‌آموختگان این گروه آموزشی است.

پیوندهای مفید:

https://literature.ut.ac.ir/iranian-lan گروه فرهنگ و زبان های باستانی در دانشگاه تهران                           

http://miu.ac.ir/includes/plink.aspx?linkid=39 گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی در پژوهشکدۀ زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
https://www.ichto.ir/ سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری                                                 
https://cgie.org.ir/ مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی                                                                            

https://apll.ir/ فرهنگستان زبان و ادب فارسی                                                                                       

http://rch.ac.ir/ دانشنامۀ جهان اسلام                                                                                                  

http://www.mullasadra.org/new_site/persian/index.htm بنیاد حکمت اسلامی صدرا           

http://www.iranology.ir/ بنیاد ایران‌شناسی                                                                                      
https://www.soas.ac.uk/nme/  سُواس، دانشگاه لندن                                                                          

 

تماس با گروه

 

آدرس: رفسنجان، میدان امام خمینی - دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان- دانشکدۀ ایران­‌شناسی - گروه زبان­­‌های باستانی ایران.

کدپستی: 7718897111